Ngày con sắp bước vào lớp 1, chúng ta – những người làm cha mẹ – thường có cảm giác vừa háo hức vừa lo lắng. Trường tiểu học mở ra một thế giới hoàn toàn khác với trường mầm non: không còn những giờ chơi thỏa thích hay sự chăm sóc từng chút một, mà thay vào đó là những bài học đầu tiên, những khung giờ cố định, và những yêu cầu về kỷ luật, tự giác.
Sự khác biệt ấy đôi khi khiến trẻ bỡ ngỡ, thậm chí căng thẳng nếu không được chuẩn bị trước. Đây là lúc chúng ta cần đồng hành, giúp con xây dựng những kỹ năng cần thiết và tâm thế sẵn sàng để đón nhận thay đổi. Bởi lẽ, sự chuyển giao này không chỉ là một cột mốc trong học vấn, mà còn là bước đầu tiên để con học cách tự lập, tự tin khám phá thế giới xung quanh.
Vậy, làm sao để hỗ trợ con vượt qua giai đoạn này một cách nhẹ nhàng và tích cực nhất?
Đầu tiên, chúng ta bắt đầu từ việc nhận định được sự khác biệt giữa môi trường học mầm non và tiểu học ra sao:
Điều khác biệt lớn nhất giữa lối sinh hoạt ở trường mầm non và trường tiểu học nằm ở mức độ tổ chức và yêu cầu kỷ luật trong môi trường học tập.
Dưới đây là một số khía cạnh cụ thể:
1. Thời gian biểu chặt chẽ hơn
- Ở trường mầm non, lối sinh hoạt linh hoạt hơn, tập trung vào vui chơi, phát triển kỹ năng cơ bản và cảm xúc. Trẻ có thời gian nghỉ ngơi xen kẽ giữa các hoạt động.
- Ở trường tiểu học, thời gian biểu được thiết kế chặt chẽ hơn với các tiết học có thời lượng cụ thể. Trẻ phải tuân theo lịch trình nghiêm ngặt, ít thời gian chơi hơn, và thường không có giấc ngủ trưa như ở mầm non.
2. Tính tự lập và trách nhiệm cao hơn
- Mầm non nhấn mạnh sự hỗ trợ và chăm sóc từ giáo viên, trẻ được giúp đỡ nhiều trong các hoạt động hàng ngày.
- Tiểu học yêu cầu trẻ tự chịu trách nhiệm nhiều hơn, chẳng hạn như tự mang đồ dùng học tập, làm bài tập về nhà, và tuân thủ nội quy lớp học.
3. Môi trường học tập hướng đến mục tiêu
- Ở mầm non, trọng tâm là phát triển toàn diện thông qua các hoạt động vui chơi, sáng tạo, và khám phá thế giới xung quanh.
- Ở tiểu học, trọng tâm chuyển sang việc tiếp thu kiến thức và kỹ năng học tập cơ bản (đọc, viết, toán,…) với mục tiêu cụ thể.
4. Tăng cường yêu cầu về kỷ luật và tập trung
- Trẻ ở mầm non có thể di chuyển tự do hơn trong lớp học, tham gia các hoạt động theo ý thích.
- Tiểu học đòi hỏi trẻ ngồi học trong thời gian dài hơn, tập trung vào bài giảng, và tuân theo các quy định lớp học nghiêm ngặt hơn.
5. Tính cạnh tranh và đánh giá
- Ở mầm non, trẻ ít bị áp lực về kết quả học tập, và các hoạt động thường mang tính chất không cạnh tranh.
- Ở tiểu học, trẻ bắt đầu làm quen với việc được đánh giá qua điểm số, bài kiểm tra, và có thể cảm nhận sự cạnh tranh giữa các bạn.
6. Mối quan hệ với giáo viên
- Giáo viên mầm non thường giống như “người chăm sóc” giúp trẻ cảm thấy an toàn và được yêu thương.
- Giáo viên tiểu học trở thành người hướng dẫn, truyền đạt kiến thức, và đóng vai trò lớn hơn trong việc rèn luyện kỷ luật cũng như động viên trẻ tự lập.
Ngày đầu tiên đưa con đến lớp 1, tôi đã ngỡ ngàng trước những bộ bàn ghế xếp thẳng hàng phủ kín lớp học. Tôi đã đi học từ bé đến lớn vậy mà hình ảnh lớp học này, vào thời khắc đó vẫn khiến tôi choáng ngợp. Tôi có lẽ đã đồng cảm với con mình, nhớ về hình ảnh những lớp mầm non với những tủ đồ chơi kê xung quanh lớp và khoảng không tự do giữa lớp. Chỉ riêng việc nhận ra từ nay, con sẽ phải ngồi cố định ở bàn học cả ngày đã khiến tôi nhận ra một bước ngoặt lớn trong tâm lý của con. Đó không phải điều gì tệ, tất cả chúng ta đều trưởng thành từ những thay đổi như thế, nhưng kinh nghiệm nhỏ bé đó tôi muốn kể để bạn có kế hoach chuẩn bị tốt hơn cho các con. Bạn hãy hình dung về lịch sinh hoạt một ngày của con ở trường mầm non và sau đó hình dung về một ngày ở trường tiểu học ra sao để có sự chuẩn bị phù hợp cho con. Mọi thứ từ cái bút chì, cục tẩy, cái bảng….tất cả bỗng trở thành “tài sản riêng” để con quản lý, ngồi làm sao cho hết 45 phút mới được đứng lên, muốn nói phải được mời..vv… Đó là cả một thế giới mới mà bé sẽ nhanh chóng thích nghi, và sẽ thích nghi dễ dàng hơn với sự chuẩn bị của chúng ta.
Dưới đây là những điều cốt yếu cần chú trọng:
1. Kỹ năng tự lập
Trẻ cần có khả năng tự thực hiện những việc cơ bản mà không cần sự hỗ trợ liên tục từ người lớn. Điều này giúp trẻ tự tin hơn trong môi trường mới.
- Tự chăm sóc bản thân: Dạy trẻ tự đi vệ sinh, tự rửa tay, ăn uống gọn gàng, chuẩn bị đồ dùng cá nhân. Khi ở nhà và trường mầm non, những tình huống như ướt, bẩn quần áo, đau ốm sẽ nhanh chóng được cô giáo hỗ trợ hoặc chỉ cho phải làm gì. Ở trường tiểu học thì con cần tự đưa ra quyết định những tình huống ấy, vì vậy trong sinh hoạt hàng ngày, bạn hãy nhẫn nại, không vội can thiệp vào các tình huống và chờ đợi con đưa ra quyết định.
- Quản lý đồ dùng học tập: Trẻ cần biết sắp xếp, bảo quản và sử dụng các vật dụng như sách vở, bút viết. Trẻ mầm non đã quen với việc đồ dùng học tập, vật dụng là của lớp, đến giờ cô giáo phát cho. Lên tiểu học con sẽ cần thay đổi những tư duy tương tự như thế , nhận thức được trách nhiệm với bản thân và đồ vật của mình.
2. Kỹ năng giao tiếp xã hội
Trẻ cần học cách giao tiếp với thầy cô và bạn bè một cách lịch sự, rõ ràng và hiệu quả.
- Lắng nghe và tuân thủ hướng dẫn: Biết cách chú ý khi người khác nói và làm theo chỉ dẫn.
- Tôn trọng người khác: Học cách chia sẻ, hợp tác, nói lời cảm ơn và xin lỗi khi cần thiết.
3. Kỹ năng học tập cơ bản
- Làm quen với nề nếp lớp học: Trẻ cần hiểu rằng lớp học có quy tắc và giờ giấc phải tuân theo.
- Tập trung và kiên nhẫn: Học cách ngồi yên và tập trung vào một hoạt động trong khoảng thời gian ngắn, chuẩn bị cho việc học chính thức.
- Kỹ năng cầm bút và tư thế ngồi học đúng: Đây là kỹ năng cơ bản mà nhiều trẻ cần được hướng dẫn trước khi vào lớp 1.
4. Chuẩn bị tâm lý
Đây là yếu tố quyết định sự thoải mái và hào hứng của trẻ khi bước vào môi trường mới.
- Giới thiệu trước về trường tiểu học: Dẫn trẻ đến tham quan trường, giới thiệu các hoạt động thú vị mà trẻ sẽ được tham gia.
- Khích lệ và giảm lo lắng: Nói với trẻ rằng trường tiểu học là một hành trình mới rất thú vị, giúp con cảm thấy an toàn và hào hứng hơn.
- Đối mặt với sự thay đổi: Bằng một thái độ mềm mỏng, không căng thẳng và đôi khi cần cả sự hài hước với những lỗi lầm trong những ngày đầu, bạn sẽ giúp con mình thêm tự tin để thích nghi.
5. Xây dựng thói quen sinh hoạt phù hợp
- Giờ giấc khoa học: Rèn cho trẻ thói quen dậy sớm, ăn sáng đầy đủ và đi ngủ đúng giờ để thích nghi với lịch học mới. Ở những bước đầu tiên cha mẹ vẫn giữ vai trò “cầm cân, nảy mực”, hiểu rằng việc thiết kế khung giờ, lịch trình, địa điểm chính vẫn nằm trong tay chúng ta, chỉ có cách thức thực hiện nằm ở con mà thôi. Bạn hãy chủ động quy ước thời gian biểu như: giờ ngủ, giờ học…để con đi theo. Trên thực tế, một lịch trình khoa học từ phía cha mẹ có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình học tập và rèn luyện nhân cách của con.
- Tăng cường sức khỏe: Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và các hoạt động thể chất để trẻ khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần. Rèn cho con thói quen ăn uống đủ bữa, đảm bảo sức khoẻ để học ở trường cũng là một thách thức với cha mẹ. Trẻ rất có khả năng sẽ bỏ qua bữa sáng và ăn rất ít vào bữa trưa ở trường, từ đó không đảm bảo cho việc học.
6. Lắng nghe và điều hướng
Nhận thức được đây là sự thay đổi lớn với con và cả gia đình, bạn hãy tích cực hỏi han và lắng nghe những câu chuyện không đầu , không cuối ở lớp của con để có thể hiểu thêm tình hình. Các con ở độ tuổi này chưa có khả năng kể chuyện mạch lạc và khả năng nhớ nhiều, điều đó đòi hỏi khả năng nghe và đoán của cha mẹ cao hơn. Chính bản thân chúng ta cũng cần thay đổi bản thân rất nhiều khi không thể đứng ra giải quyết hộ con nữa, chúng ta chỉ có thể học cách điều hướng con qua cách bản thân phản ứng với các vấn đề.
